Samenlevingsovereenkomst, geregistreerd partnerschap en het huwelijk: juridische verschillen in vogelvlucht

In Nederland kunnen partners op verschillende manieren hun relatie formeel vastleggen: via een samenlevingsovereenkomst, een geregistreerd partnerschap of een huwelijk. Hoewel deze vormen van samenleven op het eerste gezicht veel op elkaar kunnen lijken, bestaan er belangrijke juridische verschillen met gevolgen voor zaken als vermogen, erfrecht, pensioen en ouderschap. In dit artikel worden de belangrijkste kenmerken en verschillen toegelicht.

Samenlevingsovereenkomst
Een samenlevingsovereenkomst is een privaatrechtelijke overeenkomst tussen twee personen die samenwonen of willen gaan samenwonen. Deze overeenkomst kan worden opgemaakt bij de notaris in een notariële akte. Dit is niet verplicht. De kenmerken van een samenlevingsovereenkomst zijn als volgt:

• Geen automatische gemeenschap van goederen: partners behouden hun eigen vermogen tenzij anders afgesproken.
• Geen wettelijke onderhoudsplicht: geen verplichting tot het betalen van partneralimentatie na verbreken relatie.
• Geen automatische erfrechten: tenzij dit expliciet wordt geregeld in een testament.
• Pensioen: alleen als dit expliciet in de overeenkomst is opgenomen, delen partners elkaars pensioenrechten.
• Fiscaal partnerschap: mogelijk indien aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan (zoals samen een kind hebben of gezamenlijk eigenaar zijn van een woning).

Geregistreerd partnerschap
Het geregistreerd partnerschap is een formele samenlevingsvorm die bij de burgerlijke stand wordt gesloten. Het werd in 1998 in Nederland ingevoerd als alternatief voor het huwelijk, met grotendeels dezelfde rechtsgevolgen. De kenmerken zijn als volgt:

• Automatische beperkte gemeenschap van goederen: tenzij partners iets anders laten vastleggen in partnerschapsvoorwaarden.
• Wettelijke onderhoudsplicht tussen partners. Mogelijke partneralimentatieverplichtingen na scheiding.
• Erfrecht: partners erven automatisch van elkaar, tenzij anders bepaald.
• Pensioenrechten: automatisch recht op partnerpensioen, tenzij anders afgesproken.
• Beëindiging: kan zonder tussenkomst van de rechter indien er geen gezamenlijke minderjarige kinderen zijn.
• Ouderschap: de partner van de geboortemoeder wordt automatisch juridisch ouder als het kind tijdens het partnerschap wordt geboren.

Huwelijk
Het huwelijk is een van oudsher erkende, formele juridische verbintenis tussen twee personen, gesloten bij de ambtenaar van de burgerlijke stand. De kenmerken van het huwelijk komen overeen met het geregistreerd partnerschap. Het enige verschil is dat een huwelijk enkel kan worden beëindigd door de rechtbank (gevolgd door inschrijving van de echtscheidingsbeschikking in de registers van de burgerlijke stand).

Conclusie
De keuze tussen een samenlevingsovereenkomst, geregistreerd partnerschap of huwelijk is afhankelijk van persoonlijke voorkeuren, de gewenste juridische bescherming en de bereidheid om verplichtingen aan te gaan. Waar het huwelijk en het geregistreerd partnerschap veel juridische gevolgen automatisch met zich meebrengen, biedt een samenlevingsovereenkomst meer flexibiliteit maar minder bescherming — tenzij men aanvullende afspraken maakt.

Voor meer informatie
Nienke Broek
broek@vanzeijlbijlaartsen.nl
T: 0341-420606